Anlatım Bozuklukları
Anlamsal ve yapısal bozukluklar, öge eksiklikleri ve çözüm yöntemi.
Anlatım bozuklukları, KPSS Türkçe’de 2-3 soru getirir ve tamamı tanınabilir kalıplardan oluşur. Konu kısa, kural sayısı sınırlı — bir oturuşta bitip net kazandıran başlıklardandır.
- Bozukluklar anlamsal ve yapısal olmak üzere ikiye ayrılır.
- Gereksiz sözcük testi: sözcüğü çıkar, anlam değişmiyorsa bozukluktur.
- Her yükleme kim/neyi/nereye diye sor; cevabı yoksa öge eksiktir.
- İkilemeler bozukluk değildir, anlamı pekiştirir.
İçindekiler
- Bozukluklar anlamsal ve yapısal olmak üzere ikiye ayrılır.
- Önce cümleyi ögelerine ayır; çoğu bozukluk orada görünür.
- Yüklem sayısı kadar özne ve tümleç uygunluğu aranır.
- Gereksiz sözcük, cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.
1. Anlamsal bozukluklar#
| Bozukluk | Nasıl tanınır | Örnek (yanlış → doğru) |
|---|---|---|
| Gereksiz sözcük kullanımı | Sözcük atıldığında anlam değişmez | “Yukarıya çıktı” → “Çıktı” |
| Anlamca çelişen sözcükler | Kesinlik ve olasılık bir arada | “Kesinlikle yağmur yağabilir” → “Kesinlikle yağacak” |
| Sözcüğün yanlış anlamda kullanımı | Yakın anlamlı sözcük karıştırılmış | “Azımsanmayacak bir çoğunluk” → “Küçümsenmeyecek” |
| Deyim yanlışı | Deyimin sözcüğü değiştirilmiş | “Göze girmek” yerine “gözüne girmek” |
| Mantık hatası | Sıralama ya da neden-sonuç ters | “Önce öldü, sonra hastalandı” |
Gereksiz sözcük testi çok basittir: şüphelendiğin sözcüğü cümleden çıkar ve oku. Anlam aynı kalıyorsa o sözcük gereksizdir. “Yukarı çıkmak”, “aşağı inmek”, “geri iade etmek”, “en optimum” hep bu gruptandır.
2. Yapısal bozukluklar#
| Bozukluk | Nasıl tanınır | Örnek (yanlış) |
|---|---|---|
| Özne eksikliği | İki yüklemden birinin öznesi yok | “Kitabı okudu ve çok beğenildi.” |
| Nesne eksikliği | Ortak nesne iki yüklemi karşılamıyor | “Onu aradı ve haber verdi.” |
| Tümleç eksikliği | Ortak tümleç uymuyor | “Sinemaya gitti ve film izledi.” |
| Yüklem eksikliği | Ortak yüklem her ikisine uymuyor | “Ben okula, o işe gitti.” |
| Tamlama yanlışı | Tamlayan-tamlanan uyuşmuyor | “Ekonomik ve siyasi ilişkiler” yerine “ekonomik ilişkiler ve siyasi” |
| Çatı uyuşmazlığı | Etken-edilgen karışmış | “Bu konu tartışıldı ve karara vardılar.” |
3. Çözüm yöntemi#
Yüklemleri bul
Cümlede kaç yüklem var? Birden fazlaysa yapısal bozukluk ihtimali yüksektir.
Her yükleme soru sor
“Kim?”, “neyi?”, “nereye?” — cevabı olmayan öge eksiktir.
Gereksiz sözcük ara
Şüpheli sözcüğü çıkar, anlam değişmiyorsa bozukluk odur.
Çelişki ara
Kesinlik ve olasılık bildiren sözcükler bir arada mı?
Şıkları elemeden karar verme
Bir cümlede birden fazla bozukluk olabilir; soru “hangisi vardır” diyorsa hepsini kontrol et.
4. Sık karıştırılan üç ayrım#
| Ayrım | Fark |
|---|---|
| Gereksiz sözcük – anlam pekiştirme | “Yukarı çıktı” gereksizdir; “usul usul yürüdü” pekiştirmedir, bozukluk değildir |
| Özne eksikliği – özne yüklem uyumsuzluğu | Eksiklikte özne hiç yoktur; uyumsuzlukta özne vardır ama yüklemle sayı-kişi bakımından uyuşmaz |
| Nesne eksikliği – dolaylı tümleç eksikliği | Nesne “neyi/kimi”, dolaylı tümleç “kime/nereye/neye” sorusunun cevabıdır |
İkilemeler bozukluk değildir. “Usul usul”, “yavaş yavaş” gibi yapılar anlamı pekiştirir; gereksiz sözcük sayılmaz. Bu ayrım sınavda tuzak olarak kullanılır.
Kendini dene#
- 1. A
- 2. B
- 3. B
- 4. C
- 5. C
Bu test yapay zeka ile oluşturulmuştur. Sorular ÖSYM’nin çıkmış soruları değildir; konuyu pekiştirmen için üretilmiş alıştırma sorularıdır. Hata fark edersen bize bildir.
Devam: Yazım Kuralları ve Noktalama · Cümlede Anlam · Türkçe testi çöz
Kaynak#
Deyimlerin doğru biçimini ve sözcüklerin anlamını TDK Güncel Türkçe Sözlük‘ten kontrol et; deyim yanlışı soruları çoğunlukla buradan çözülür.
Dersin diğer konularını ve hangi başlıktan kaç soru geldiğini KPSS Türkçe konuları sayfasında görebilirsin.
