Osmanlı Duraklama, Gerileme ve Dağılma
Karlofça'dan dağılmaya: duraklama sebepleri, ıslahatlar, meşrutiyet dönemleri ve kurtuluş fikirleri.
Osmanlı’nın duraklama, gerileme ve dağılma dönemleri KPSS’de 3-4 soru getirir. Sorular olayları değil ıslahatların neden başarısız olduğunu ölçer: her ıslahat bir soruna yanıttır ve çoğu, sorunun kaynağına dokunmadığı için sonuç vermemiştir.
- Karlofça (1699) ilk büyük toprak kaybıdır.
- Tımar sisteminin bozulması hem orduyu hem üretimi çökertti.
- Sened-i İttifak padişah yetkisinin ilk kez sınırlandığı belgedir.
- Osmanlıcılık Balkan Savaşları'nda, İslamcılık I. Dünya Savaşı'nda çöktü.
İçindekiler
- Karlofça (1699) ilk büyük toprak kaybıdır.
- Islahatlar önce askerî, sonra idari, en son hukuki alanda yapıldı.
- Tanzimat ve Islahat fermanları dış baskının ürünüdür.
- Meşrutiyet, padişahın yetkisini paylaşma denemesidir.
1. Dönemlerin sınırları#
| Dönem | Aralık | Dönüm noktası |
|---|---|---|
| Duraklama | 1579 – 1699 | Sokullu’nun ölümüyle başlar, Karlofça ile biter |
| Gerileme | 1699 – 1792 | Karlofça’dan Yaş Antlaşması’na |
| Dağılma | 1792 – 1922 | Yaş Antlaşması’ndan saltanatın kaldırılmasına |
Karlofça Antlaşması (1699) Osmanlı’nın ilk kez büyük ölçüde toprak kaybettiği antlaşmadır. Bu tarihten sonra devlet savunmaya çekilmiş, “kaybedilen toprakları geri alma” politikası izlenmiştir.
2. Duraklamanın sebepleri#
| Alan | Sorun |
|---|---|
| İç sebepler | Merkezî otoritenin zayıflaması, tımar sisteminin bozulması, kapıkulu ocaklarının disiplinsizleşmesi, ilmiye sınıfında liyakatin kaybolması |
| Dış sebepler | Doğal sınırlara ulaşılması, Avrupa’da merkezî krallıkların güçlenmesi, Coğrafi Keşifler’le ticaret yollarının değişmesi |
| Ekonomik sebepler | Kapitülasyonlar, savaş giderlerinin artması, Amerikan gümüşünün enflasyon yaratması |
3. Islahat hareketleri#
| Dönem | Ne yapıldı | Neden yetersiz kaldı |
|---|---|---|
| XVII. yüzyıl (Kuyucu Murat Paşa, Köprülüler) | Şiddetle düzen sağlama, isyan bastırma | Sorunun kaynağına değil sonucuna müdahale |
| Lale Devri (1718-1730) | Matbaa, itfaiye, çiçek aşısı, elçilikler | Toplumsal tabanı yoktu, Patrona Halil İsyanı ile son buldu |
| III. Selim — Nizam-ı Cedid | Yeni ordu, yeni maliye (İrad-ı Cedid) | Yeniçeri direnişi, Kabakçı Mustafa İsyanı |
| II. Mahmut | Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması (1826), Sened-i İttifak (1808), ilk nüfus sayımı | Reformlar merkeziyetçiydi ama zaman yetmedi |
| Tanzimat (1839) | Kanun önünde eşitlik, can-mal-namus güvencesi | Halkın talebi değil, dış baskı ve devleti kurtarma amaçlı |
| Islahat (1856) | Gayrimüslimlere geniş haklar | Paris Konferansı öncesi Avrupa’yı memnun etme amaçlı |
Sened-i İttifak (1808) özel bir yere sahiptir: padişahın yetkilerinin ilk kez sınırlandığı belgedir. Ayanların varlığını resmen kabul etmesi bakımından, merkezî otoritenin ne kadar zayıfladığının kanıtıdır.
4. Meşrutiyet dönemleri#
| Dönem | I. Meşrutiyet (1876) | II. Meşrutiyet (1908) |
|---|---|---|
| Padişah | II. Abdülhamit | II. Abdülhamit |
| Anayasa | Kanun-i Esasi ilan edildi | Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe girdi |
| Neden ilan edildi | Tersane Konferansı’nda azınlık sorununu iç mesele göstermek | İttihat ve Terakki’nin baskısı |
| Nasıl son buldu | 1878’de Meclis kapatıldı | 1918’e kadar sürdü |
| Önemi | Halk ilk kez yönetime katıldı | Çok partili hayata geçiş denemesi |
I. Meşrutiyet’in en çok sorulan yönü: Halkın ilk kez yönetime katılması ve mutlak monarşiden anayasal düzene geçilmesidir. Ancak padişah meclisi kapatma yetkisini elinde tuttuğu için gerçek anlamda demokratik değildir.
5. Dağılmayı önleme fikirleri#
| Akım | Amacı | Neden başarısız oldu |
|---|---|---|
| Osmanlıcılık | Tüm unsurları “Osmanlı” kimliğinde birleştirmek | Balkan Savaşları’nda azınlıkların ayrılmasıyla çöktü |
| İslamcılık | Müslüman unsurları halifelik etrafında toplamak | I. Dünya Savaşı’nda Arap isyanıyla çöktü |
| Türkçülük | Türk unsuruna dayalı ulus bilinci | Kurtuluş Savaşı’nın fikrî temeli oldu |
| Batıcılık | Avrupa’nın kurum ve düşüncelerini almak | Diğerleriyle birlikte uygulandı |
Bu akımların çöküş sırası sorularda kullanılır: Osmanlıcılık Balkan Savaşları’nda, İslamcılık I. Dünya Savaşı’nda geçersizleşmiş, geriye Türkçülük kalmıştır.
Kendini dene#
- 1. B
- 2. C
- 3. B
- 4. A
- 5. B
Bu test yapay zeka ile oluşturulmuştur. Sorular ÖSYM’nin çıkmış soruları değildir; konuyu pekiştirmen için üretilmiş alıştırma sorularıdır. Hata fark edersen bize bildir.
Devam: Osmanlı Kuruluş ve Yükselme · Atatürk İlkeleri ve İnkılapları · Tarih testi çöz
Kaynak#
Islahat fermanları ve meşrutiyet dönemi belgeleri için Türk Tarih Kurumu yayınları başvuru kaynağıdır.
Aynı derse ait diğer konu anlatımlarını KPSS tarih konuları sayfasında bulabilirsin.
