Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi
Kuruluştan Sokullu'ya: padişahlar, fetihler, İstanbul'un fethi, halifeliğin geçişi ve kapitülasyonlar.
Osmanlı kuruluş ve yükselme dönemi, KPSS tarihinde 3-4 soru getirir. Sorular padişah sıralamasından çok fetihlerin sonuçları ve kurumsal ilkler üzerinedir.
- Sorular fetihlerin tarihinden çok sonuçlarını ister.
- Ankara Savaşı ve Fetret Devri en çok sorulan dönüm noktasıdır.
- Fetret Devri'nde Rumeli'nin elde kalması iskân politikasının kanıtıdır.
- Kapitülasyonlar 1535'te siyasi araçtı, 1740'ta kalıcılaşınca yıkıcı oldu.
İçindekiler
- Kuruluş 1299, yükselme 1453-1579 arası kabul edilir.
- Her padişahın bir “ilk”i vardır; sorular oradan gelir.
- Ankara Savaşı ve Fetret Devri dönüm noktasıdır.
- Fetihlerin sonucu, tarihinden daha çok sorulur.
1. Kuruluş dönemi#
| Padişah | Öne çıkan gelişme | “İlk”i |
|---|---|---|
| Osman Bey | Beyliğin kurulması (1299) | İlk Osmanlı parası bastırıldı |
| Orhan Bey | Bursa’nın başkent olması | İlk düzenli ordu (yaya ve müsellem), ilk medrese (İznik) |
| I. Murat | Rumeli’de ilerleme, I. Kosova (1389) | İlk kez “ülke hükümdar ve oğullarının” anlayışı; Yeniçeri Ocağı |
| Yıldırım Bayezid | Niğbolu Zaferi (1396), Ankara Savaşı (1402) | İlk İstanbul kuşatmaları |
Ankara Savaşı (1402) KPSS’nin en sevdiği dönüm noktasıdır. Timur’a yenilen Osmanlı dağıldı, Anadolu beylikleri yeniden kuruldu ve Fetret Devri (1402-1413) başladı. Bu dönemde devlet 11 yıl padişahsız kaldı ama Rumeli toprakları kaybedilmedi — bu ayrıntı doğrudan sorulur.
2. Yükselme dönemi#
- Tamamlandı
İstanbul’un Fethi
Fatih Sultan Mehmet; Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı.
- Tamamlandı
Otlukbeli Savaşı
Akkoyunlu tehdidi sona erdi, Anadolu birliği güçlendi.
- Tamamlandı
Çaldıran Savaşı
Yavuz; Doğu Anadolu Osmanlı’ya katıldı.
- Tamamlandı
Mercidabık Savaşı
Suriye ve Filistin alındı.
- Tamamlandı
Ridaniye Savaşı
Mısır fethedildi, halifelik Osmanlı’ya geçti.
- Tamamlandı
Mohaç Meydan Savaşı
Kanuni; Macaristan’ın büyük bölümü alındı.
- Tamamlandı
Preveze Deniz Zaferi
Akdeniz’de Osmanlı üstünlüğü kesinleşti.
3. İstanbul’un fethinin sonuçları#
- Bizans İmparatorluğu sona erdi; Osmanlı’nın Anadolu-Rumeli toprakları birleşti.
- Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı.
- İstanbul’dan kaçan bilginler İtalya’ya giderek Rönesans’ı hızlandırdı.
- Topun surları yıkabildiği görüldü; derebeylik zayıfladı, merkezî krallıklar güçlendi.
- İpek Yolu Osmanlı denetimine girdi; Avrupa yeni ticaret yolları aramaya yöneldi (Coğrafi Keşifler’in sebeplerinden).
4. Halifeliğin geçişi ve sonuçları#
Ridaniye Savaşı (1517) ile Memlûk Devleti yıkıldı ve halifelik Osmanlı’ya geçti. Sonuçları:
- Osmanlı padişahı İslam dünyasının siyasi lideri konumuna geldi.
- Kutsal emanetler İstanbul’a getirildi.
- Baharat Yolu Osmanlı denetimine girdi.
- Devlet teokratik bir nitelik kazandı.
5. Kapitülasyonlar#
Kanuni döneminde 1535’te Fransa’ya verilen kapitülasyonlar başlangıçta siyasi bir araçtı: amaç Fransa’yı Habsburglara karşı yanına çekmekti ve haklar padişahın ömrüyle sınırlıydı.
1740’ta I. Mahmut döneminde sürekli hâle getirilmesi ise Osmanlı ekonomisini çökerten adımdır. Sorular çoğu zaman bu ikisini ayırt etmeni ister: veriliş amacı siyasi, kalıcılaşması ekonomik yıkımdır.
Kendini dene#
- 1. B
- 2. B
- 3. C
- 4. B
- 5. A
Bu test yapay zeka ile oluşturulmuştur. Sorular ÖSYM’nin çıkmış soruları değildir; konuyu pekiştirmen için üretilmiş alıştırma sorularıdır. Hata fark edersen bize bildir.
Devam: Osmanlı Duraklama ve Dağılma · Kurtuluş Savaşı · Tarih testi çöz
Kaynak#
Osmanlı dönemi üzerine akademik yayınlar için Türk Tarih Kurumu‘nun arşivine bakabilirsin.
Bu konu KPSS tarih konuları arasında yer alır; diğer başlıklar ve soru dağılımı için KPSS tarih konuları sayfasına bakabilirsin.
