Türkiye’de İklim
İklim tipleri, yağış rejimleri, doğal bitki örtüsü ve iklimin sonuçları.
Türkiye’de iklim, coğrafya sorularının en verimli başlığıdır: üç ana iklim tipi, birkaç ayırt edici özellik ve doğal bitki örtüsü eşleşmesi bilindiğinde soruların çoğu çözülür.
- Ayırt edici ölçüt yağış rejimidir: Akdeniz'de kış, Karadeniz'de sonbahar, karasalda ilkbahar.
- Bitki örtüsü eşleşmesi: maki, orman, bozkır.
- Antropojen bozkır iklimin değil insan müdahalesinin ürünüdür.
- Konutta malzeme çevreden, biçim iklimden gelir.
İçindekiler
- Üç ana iklim: Akdeniz, Karadeniz, karasal.
- Her iklimin doğal bitki örtüsü farklıdır.
- Yağış rejimi (hangi mevsim yağışlı) ayırt edici ölçüttür.
- Dağların uzanışı iklim dağılışını belirler.
1. Üç ana iklim tipi#
| İklim | Akdeniz iklimi | Karadeniz iklimi | Karasal iklim |
|---|---|---|---|
| Görüldüğü yer | Akdeniz ve Ege kıyıları | Karadeniz kıyıları | İç Anadolu, Doğu Anadolu |
| Yaz | Sıcak ve kurak | Serin, yağışlı | Sıcak ve kurak |
| Kış | Ilık ve yağışlı | Ilık, yağışlı | Soğuk ve kar yağışlı |
| En yağışlı mevsim | Kış | Sonbahar | İlkbahar |
| En kurak mevsim | Yaz | — (her mevsim yağışlı) | Yaz |
| Doğal bitki örtüsü | Maki | Orman (gür) | Bozkır (step) |
Ayırt edici tek soru: “Hangi mevsim en yağışlı?” Akdeniz’de kış, Karadeniz’de sonbahar, karasal iklimde ilkbahar. Bu üç cevap bilindiğinde iklim tanıma sorularının neredeyse tamamı çözülür.
2. Doğal bitki örtüleri#
| Bitki örtüsü | Nerede | Özelliği |
|---|---|---|
| Maki | Akdeniz iklimi | Kısa boylu, sert ve kalın yapraklı, kuraklığa dayanıklı çalılar |
| Orman | Karadeniz iklimi ve dağların nemli yamaçları | Yağışın yeterli olduğu yerlerde gür |
| Bozkır (step) | Karasal iklim | İlkbaharda yeşerip yazın kuruyan otsu bitkiler |
| Antropojen bozkır | İnsan eliyle ormanın yok edildiği alanlar | Doğal değil, sonradan oluşmuştur |
3. Yağışı etkileyen faktörler#
- Denize yakınlık: Nem kaynağına yakın yerlerde yağış artar.
- Dağların uzanışı: Nemli havanın önünü kesen yamaçlar bol yağış alır; arkada yağış gölgesi oluşur.
- Yükselti: Yükseldikçe yağış genellikle artar.
- Basınç durumu: Alçak basınç yağışı artırır, yüksek basınç azaltır.
Yağış gölgesi kavramı Türkiye’de somut bir örnekle sorulur: Karadeniz dağlarının kuzeye bakan yamaçları çok yağış alırken, güneye bakan iç kesimler (örneğin Gümüşhane, Bayburt çevresi) belirgin şekilde kurudur.
4. İklimin sonuçları#
| Alan | İklimin etkisi |
|---|---|
| Tarım | Ürün deseni iklimle belirlenir: zeytin ve narenciye Akdeniz’de, çay ve fındık Karadeniz’de, tahıl İç Anadolu’da |
| Yerleşme | Sert karasal iklimde nüfus seyrek, ılıman kıyılarda yoğundur |
| Turizm | Deniz turizmi Akdeniz-Ege’de, kış turizmi yüksek ve karlı alanlarda gelişir |
| Bitki örtüsü | Maki, orman ve bozkır dağılışı doğrudan iklimle açıklanır |
| Konut tipi | Yağışlı bölgelerde eğimli çatı ve ahşap, kurak bölgelerde düz toprak dam |
Konut tipi sorularının mantığı basittir: malzeme çevreden, biçim iklimden gelir. Yağışın çok olduğu Karadeniz’de çatı eğimlidir (su aksın diye) ve ahşap kullanılır (orman var); İç Anadolu’da dam düzdür ve kerpiç kullanılır.
Kendini dene#
- 1. B
- 2. B
- 3. B
- 4. C
- 5. A
Bu test yapay zeka ile oluşturulmuştur. Sorular ÖSYM’nin çıkmış soruları değildir; konuyu pekiştirmen için üretilmiş alıştırma sorularıdır. Hata fark edersen bize bildir.
Devam: Türkiye Coğrafyası: Genel Özellikler · Coğrafya testi çöz · Tüm konular
Kaynak#
İklim verileri ve uzun yıllar ortalamaları için Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün yayımladığı bültenler; bölgesel istatistikler için TÜİK kullanılabilir.
Bu konu KPSS coğrafya konuları arasında yer alır; diğer başlıklar ve soru dağılımı için KPSS coğrafya konuları sayfasına bakabilirsin.
